We vinden het heel normaal dat we bij iedereen op bezoek kunnen en gewoon kunnen winkelen waar we willen en naar de omroepen en YouTubers kijken die we leuk vinden. Maar in de jaren 1950 was dat wel anders, toen was Nederland nog sterk verzuild. Ver wat? Verzuild. Dat betekent dat mensen aan de hang van van hun politieke of religieuze overtuigingen gescheiden waren in de samenleving.
Het begrip verzuiling duidt op de verdeling van een samenleving op levensbeschouwelijke of sociaal-economische basis afzonderlijke bevolkingsgroepen. De zuilen hadden bijvoorbeeld eigen politieke partijen, vakbonden, kranten, vakbonden, leiders, omroepen, etc. Dit verschijnsel bestond in Nederland in de jaren 1880 tot 1960, maar het was ook in bepaalde andere landen gangbaar en ik zie dat de laatste paar jaar in bepaalde landen (De Angelsaksische landen vooral) ook weer kenmerken van dit verschijnsel weer opdoemen.
De term verzuiling heeft voor veel mensen een negatieve bijsmaak, en dat snap ik ook. Want, hallo, je wilt toch niet je hele leven met dezelfde kliek omgaan? Het begrip verzuiling is pas ontstaan in de jaren 1930. In 1933 om precies te zijn, in een sociaal-democratisch rapport . In 1939 scheef het Limburgsch Dagblad over het bestaan van vier zuilen in Nederland; dit waren de katholieke zuil, de protestantse zuil, de socialistische zuil en ten slotte de liberale zuil. Het volgende plaatje laat heel duidelijk zien hoe de zuilen verdeeld waren.
De verzuiling begon bij de protestanten. De gereformeerden wilden een vuist maken tegen het groeiende liberalisme in Nederland . Ook vormde hun organistatievorming, eigenlijk het begin van de verzuiling zou je kunnen zeggen, een reactie op de liberale grondwet van Thorbecke van 1848. Die grondwet gaf de katholieken de ruimte om o.a. de bisschoppelijke structuur te herstellen, dat gebeurde in 1853. De protestanten regareerden hierop met een protestbeweging. De zogenaamde Aprilbeweging.
De protestanten maakten zich aanvankelijk sterk voor de gelijkstelling van bijzonder onderwijs (bijzonder onderwijs is onderwijs gebaseerd op een geloof of levensovertuiging, niet te verwarren met speciaal onderwijs wat onderwijs gericht op gehandicapte kinderen is) Die gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs kregen de gelovigen bij de Pacificatie in 1917, in ruil hiervoor kregen de socialisten het algemeen kiesrecht.
Maar vooral ene Abraham Kuyper gaf de verzuiling een impuls door organisaties op te richten. Zoals de Anti-Revolutionaire Partij, de eerste politieke partij van Nederland. Dat antirevolutionair sloeg op de Franse Revolutie en het verzet tegen de idealen uit die revolutie. In 1880 werd de Vrije Universiteit in Amsterdam (Kane!) opgericht, een gereformeerde universiteit. (Vrij stond hier voor los van overheidsbemoeienis.) Het motto van Abraham Kuyper was “soevereintieit in eigen kring”. Ofwel het recht om als ideologische groep verder te gaan. Andere protestantse groepen volgden in zijn voetsporen en richtten ook hun eigen organisaties op. Leuk feitje trouwens; hoewel Abraham Kuyper in Nederland in de vergetelheid is geraakt, kennen sommige groepen in de VS hem wel.
Andere groepen reageerden op de organisatievorming van de gereformeerden en gingen dezelfde weg. De katholieken stichtten in 1926 hun eigen “Rooms-Katholieke Staatspartij” (Later opgegaan in het CDA), de socialisten de SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, later vervangen door de PvdA) en de liberalen hun Liberale Unie), waar later afsplitsingen als de nog bestaande SGP en de Vrijzinnig-Democratische Bond uit voortkwamen.
De vier maatschappelijke groepen kregen met name in de jaren 1900 tot 1950 hun eigen bladen, scholen, omroepen, enz. Zo lazen de gereformeerden voor de oorlog het blad De standaard, en tijdens en daarna het dagblad Trouw, Trouw was namelijk begonnen als verzetskrant. De omroep voor de protestanten was in die tijd de NCRV. (De EO bestond nog niet…….) De katholieken hadden op hun beurt de krant De Maasbode (die late opging in De Tijd) en vanaf 1919 De Volkskrant (Bestaat die krant al zo lang ja?) In het omroepstelsel hadden de katholieken de KRO (Bij mijn generatie bekend van o.a. KRO Kindertijd, nu sdamengegaan met NCRV) en hun universiteit was de Katholieke Universiteit in Nijmegen (Tegenwoordig is dat de Radboud Universiteit, nevertheless, Nijmegen is een coole stad.) Socialisten hadden de politieke partij SDAP en de omroep VARA (Nu opgegaan in BNNVARA, bekend van o.a. 3 op Reis en Even tot Hier). De liberalen waren het minst sterk georganiseerd maar hadden toch eigen partijen als de VDB en de Liberale Unie. De omroep AVRO (nu AVROTROS) en eigen kranten als de Nieuwe Rotterdamsche Courant en het Algemeen Handelsblad.
Onder invloed van de tegenbewegingen in de jaren 1960 (onder meer door de opkomende jongerencultuur dankzij de welvaart), de opkomst van de tv (Hoewel de tv de verzuiling ook had kunnen versterken, maar ik denk dat de verzuiling dan op een andere manier was doorbroken, namelijk door het wereldwijde web, ofwel het Internet.) en de groeiende welvaart (mensen konden voor het eerst massaal op vakantie naar onder andere Frankrijk en Spanje en zo ontdekten ze andere gebieden en opvattingen) trad vanaf de jaren 1960 een periode van ontzuiling op, mensen ontdekten dat de ideeën van andere zuilen niet eng of raar waren en de banden tussen de organisaties werden losser. Een kenmerkend voorbeeld van de ontzuiling is het samengaan van katholieken en protestanten in het CDA (Dat nu op omvallen staat by the way). Maar ook verschijnselen als zwevende kiezers en teruglopend kerkbezoek zijn kenmerkend voor de ontzuiling.
Alhoewel verzuiling verdwenen is. Zie ik een vergelijkbaar verschijnsel (veroorzaakt door algoritmes van o.a. Facebook en Google) wel vaak de kop opsteken waarbij vooral politiek extremen zich steeds meer terugtrekken in hun eigen groepje, vooral bij de zogenoemde “wappies”zie ik dit verschinsel heel sterk. Kijk bijvoorbeeld eens naar het FvD en hun wens om een “Forumland” te creëren dat naast Nederland zou moeten bestaan. Ook de mensen van de Biblebelt zijn nog steeds een hechte groep waar je niet zo maar tussenkomt. Dus vergelijkbare situaties bestaan nog steeds. Ik ben schrijver, zou ik een satirisch fictieverhaal moeten schrijven om dat probleem aan te kaarten. Want ik vaind dat het eigenlijk niet kan in de 21e eeuw.
Wat vinden jullie? Laat het me weten in de reacties of jullie ook merken of verzuiling (of een vergelijkbaar verschijnsel) de kop op steekt.
Meer willen weten over de verzuiling? Volg dan deze link naar Historiek.
Fijne dag verder,
Lucas
P.S. Ik heb trouwens heel veel zin in mijn reisje naar Berlijn! Alleen moet ik nog bedenken welk vakantiecadeautje ik voor mijn broertje wil kopen zodat hij zich niet verveelt in de trein. Hij wil een kaartspelletje en toen moest ik gelijk aan dit spel denken. Dat leek me wel wat omdat ik dat vroeger ook op de basisschool speelde. Maar ik weet niet of dit wel zo’n geschikt spelletje is om in een trein te spelen! Wat denken jullie?
Luc's hoekje online 
Plaats een reactie