Carnavalsweetjeshoek; waar komt de traditie van gekke plaatsnamen vandaan en waarom heet Malden Dwarsliggersrijk met Carnaval?

Beste lezers,

Dit weekend en volgende week is het carnaval, en hoewel ik niet zoveel op heb met het bier zuipen en het uitbundige gefeest, vind ik het verkleedaspect wel leuk! (Al weet ik niet of ik daar dit jaar wel aan mee ga doen omdat ik pas laat heb onthuld aan mijn ouders wat mijn kostuum moest worden – N Harmonia -) En ben ik ook erg geïnteresseerd in de tradities rond carnaval, waaronder; de alternatieve plaatsnamen, want waarom heet Den Bosch met Carnaval opeens Oeteldonk, Eindhoven Lampegat, Nijmegen Knotsenburg, Wijchen Urnerijk, en zo heb je er zog een paar honderd! Waarom in hemelsnaam is dat?

Nou, volgens bronnen die ik op internet tegen ben gekomen ontstond dit fenomeen eind 19de eeuw in zowel Den Bosch als Bergen op Zoom ontstaan! In Brabant dus! Niet zo gek ook, want welke provincie staat er nou beter om bekend om carnaval te vieren dan de provincie van Guus Meeuwis! In Limburg is het niet echt gebruikelijk om je plaatsnaam te veranderen tijdens carnaval terwijl het in Brabant juist wel veel voorkomt, en in de regio Nijmegen ook (daarover zo meer); dit heeft alles te maken met dat het carnaval wat ik Brabant gevierd wordt meer beïnvloed is door het Bourgondische carnaval en in Limburg meer door het Rijnlandse carnaval! Twee verschillende carnavalsvieringen dus! Die allebei zoveel van elkaar verschillen als ik verschil van mijn ex-vriendin uit Wijchen, in het Bourgondisch carnaval heb je bijvoorbeeld dat er een carnavalsstichting is die alles organiseert en de prins kiest, die altijd hetzelfde is, de hierboven besproken naamsveranderingen, carnavalsspreuken en kledingstukken gemaakt uit oude gordijnen en zo (al denken sommige westerlingen/Randstedelingen echt dat ze in een dierenonesie in Oeteldonk carnaval kunnen gaan vieren) en in het Rijnlands carnaval heb je bijvoorbeeld carnavalsverenigingen, de kleuren rood geel en groen, uitgebreide kostuums zoals mijn moeder die dit jaar als vos verkleed gaat, en oudewijvenbals waarbij mannen en vrouwen zich als “oud wijf” verkleden! Waarin de twee carnavals overeenkomen? nou, ze kiezen beiden een prins die zogenaamd “de macht” krijgt over de stad en worden er onder andere betogen in plaatselijk dialect gehouden (zoals de bekende tonpraoters in Brabant en zijn er dweilorkesten aanwezig! Die trouwens niks met dweilen (als in schoonmaken) te maken hebben, maar van kroeg naar kroeg “dweilen”! En de traditie om je plaatsnaam te veranderen heeft ook te maken met dat met carnaval dingen “een beetje anders” gaan dan normaal! En dingen omgedraaid waren, een stad werd dus een dorp, en daar hoort natuurlijk een andere plaatsnaam bij! En Preins Carnaval heeft natuurlijk ook een eigen rijk nodig waarover hij kan “regeren” en wat alleen tijdens carnaval bestaat……

Goed….. Nu weten we hoe de traditie ontstaan is van de alternatieve plaatsnamen met carnaval, daarom ga ik hier even in op een specifiek geval van een carnavalsplaatsnaam; namelijk Dwarsliggersrijk, ofwel de alternatieve plaatsnaam van de plaats waar ik zelf woon; Malden! Of nou ja, ik woon er nu nog, ik denk dat ik eind dit jaar wel op mezelf woon ergens! Maar waarom noemt Malden zichzelf nou Dwarsliggersrijk! Nou, volgens mijn vader zit dat zo; vroeger, toen Malden nog niet echt veel inwoners had, voordat het zeg maar een suburb van Nijmegen werd omdat de werknemers van de Radboudziekenhuis er kwamen wonen! Toen was Malden vooral nog bos, met een paar kleine boerderijen! En in dat bos werd hout verbouwd voor dwarsliggers! En nu vraag je je waarschijnlijk af wat dwarsliggers zijn? Nou, dat zijn de houten dingen die tussen de rails op het spoor liggen; dat zijn dus dwarsliggers! (Zie foto hieronder) En omdat het hout voor die dingen in het bos bij Malden (waar ik dus dichtbij woon en wel eens ga wandelen, daar hebben ze een heel mooi zweefvliegveld waar ik wel eens wat ga drinken) verbouwd wordt, heet Malden met carnaval dus Dwarsliggersrijk! Natuurlijk heeft dwarsligger nog een andere betekenis, namelijk: “iemand die niet doet wat van hem/haar wordt gevraagd of zelfs de boel saboteert” Wat weer een andere lading aan de naam “Dwarsliggersrijk” kan geven, maar volgens mijn vader is die rails-dingen een logischere verklaring! Ik vind mezelf niet echt een dwarsligger! Al kunnen de meningen daarover wel verschillen natuurlijk! Nou ja, misschien ben ik soms een dwarsligger

Maar goed, Nijmegen heet dan weer Kontsenburg en Wijchen Urnerijk, maar waar die plaatsnamen vandaan komen weet ik niet! Oeteldonk, weet ik sinds net wel trouwens, want een “oetel” is in het Bossche dialect een kikker en een donk is een zandheuvel, en wat is het symbool van Den Bosch met Carnaval….. Juist ja, een kikker! Lampegat (Eindhoven) die is denk ik niet echt heel moeilijk te raden, want ja, Philips en zo! En wat maakt Philips….. juist ja, Lampen! En daarom….. Lampegat!

Maar goed…. Ik hoop dat jullie deze Luc’s weetjeshoek over carnaval leuk vonden en ik hoop dat jullie ook even een suggestie achterlaten voor de volgende Weetjeshoek! Trouwens…. De bronnen die ik heb gebruikt zijn SVN Nijmegen en IsGeschiedenis!

Fijne dag verder,

Lucas

P.S. Weet je wat ik nou gek vind? Dat mensen van “boven de rivieren” ons zuidelingen maar raar vinden met ons carnaval waarin we bier zuipen en gekke pakjes aantrekken en achter de wijven/kerels aan gaan! Maar in diezelfde periode gaan die lui allemaal massaal naar de Alpenlanden voor wintersport en na de wintersport, wat doen ze dan? Nou ja, precies hetzelfde als waar ze “ons” van betichten met carnaval, maar dan met een Tiroler tintje eraan vastgekleefd, ofwel aprés ski! En dan is het ineens wel “normaal”!