Dit weekend en volgende week is het carnaval, en hoewel ik niet zoveel op heb met het bier zuipen en het uitbundige gefeest, vind ik het verkleedaspect wel leuk! (Al weet ik niet of ik daar dit jaar wel aan mee ga doen omdat ik pas laat heb onthuld aan mijn ouders wat mijn kostuum moest worden – N Harmonia -) En ben ik ook erg geïnteresseerd in de tradities rond carnaval, waaronder; de alternatieve plaatsnamen, want waarom heet Den Bosch met Carnaval opeens Oeteldonk, Eindhoven Lampegat, Nijmegen Knotsenburg, Wijchen Urnerijk, en zo heb je er zog een paar honderd! Waarom in hemelsnaam is dat?
Nou, volgens bronnen die ik op internet tegen ben gekomen ontstond dit fenomeen eind 19de eeuw in zowel Den Bosch als Bergen op Zoom ontstaan! In Brabant dus! Niet zo gek ook, want welke provincie staat er nou beter om bekend om carnaval te vieren dan de provincie van Guus Meeuwis! In Limburg is het niet echt gebruikelijk om je plaatsnaam te veranderen tijdens carnaval terwijl het in Brabant juist wel veel voorkomt, en in de regio Nijmegen ook (daarover zo meer); dit heeft alles te maken met dat het carnaval wat ik Brabant gevierd wordt meer beïnvloed is door het Bourgondische carnaval en in Limburg meer door het Rijnlandse carnaval! Twee verschillende carnavalsvieringen dus! Die allebei zoveel van elkaar verschillen als ik verschil van mijn ex-vriendin uit Wijchen, in het Bourgondisch carnaval heb je bijvoorbeeld dat er een carnavalsstichting is die alles organiseert en de prins kiest, die altijd hetzelfde is, de hierboven besproken naamsveranderingen, carnavalsspreuken en kledingstukken gemaakt uit oude gordijnen en zo (al denken sommige westerlingen/Randstedelingen echt dat ze in een dierenonesie in Oeteldonk carnaval kunnen gaan vieren) en in het Rijnlands carnaval heb je bijvoorbeeld carnavalsverenigingen, de kleuren rood geel en groen, uitgebreide kostuums zoals mijn moeder die dit jaar als vos verkleed gaat, en oudewijvenbals waarbij mannen en vrouwen zich als “oud wijf” verkleden! Waarin de twee carnavals overeenkomen? nou, ze kiezen beiden een prins die zogenaamd “de macht” krijgt over de stad en worden er onder andere betogen in plaatselijk dialect gehouden (zoals de bekende tonpraoters in Brabant en zijn er dweilorkesten aanwezig! Die trouwens niks met dweilen (als in schoonmaken) te maken hebben, maar van kroeg naar kroeg “dweilen”! En de traditie om je plaatsnaam te veranderen heeft ook te maken met dat met carnaval dingen “een beetje anders” gaan dan normaal! En dingen omgedraaid waren, een stad werd dus een dorp, en daar hoort natuurlijk een andere plaatsnaam bij! En Preins Carnaval heeft natuurlijk ook een eigen rijk nodig waarover hij kan “regeren” en wat alleen tijdens carnaval bestaat……
Goed….. Nu weten we hoe de traditie ontstaan is van de alternatieve plaatsnamen met carnaval, daarom ga ik hier even in op een specifiek geval van een carnavalsplaatsnaam; namelijk Dwarsliggersrijk, ofwel de alternatieve plaatsnaam van de plaats waar ik zelf woon; Malden! Of nou ja, ik woon er nu nog, ik denk dat ik eind dit jaar wel op mezelf woon ergens! Maar waarom noemt Malden zichzelf nou Dwarsliggersrijk! Nou, volgens mijn vader zit dat zo; vroeger, toen Malden nog niet echt veel inwoners had, voordat het zeg maar een suburb van Nijmegen werd omdat de werknemers van de Radboudziekenhuis er kwamen wonen! Toen was Malden vooral nog bos, met een paar kleine boerderijen! En in dat bos werd hout verbouwd voor dwarsliggers! En nu vraag je je waarschijnlijk af wat dwarsliggers zijn? Nou, dat zijn de houten dingen die tussen de rails op het spoor liggen; dat zijn dus dwarsliggers! (Zie foto hieronder) En omdat het hout voor die dingen in het bos bij Malden (waar ik dus dichtbij woon en wel eens ga wandelen, daar hebben ze een heel mooi zweefvliegveld waar ik wel eens wat ga drinken) verbouwd wordt, heet Malden met carnaval dus Dwarsliggersrijk! Natuurlijk heeft dwarsligger nog een andere betekenis, namelijk: “iemand die niet doet wat van hem/haar wordt gevraagd of zelfs de boel saboteert” Wat weer een andere lading aan de naam “Dwarsliggersrijk” kan geven, maar volgens mijn vader is die rails-dingen een logischere verklaring! Ik vind mezelf niet echt een dwarsligger! Al kunnen de meningen daarover wel verschillen natuurlijk! Nou ja, misschien ben ik soms een dwarsligger
Maar goed, Nijmegen heet dan weer Kontsenburg en Wijchen Urnerijk, maar waar die plaatsnamen vandaan komen weet ik niet! Oeteldonk, weet ik sinds net wel trouwens, want een “oetel” is in het Bossche dialect een kikker en een donk is een zandheuvel, en wat is het symbool van Den Bosch met Carnaval….. Juist ja, een kikker! Lampegat (Eindhoven) die is denk ik niet echt heel moeilijk te raden, want ja, Philips en zo! En wat maakt Philips….. juist ja, Lampen! En daarom….. Lampegat!
Maar goed…. Ik hoop dat jullie deze Luc’s weetjeshoek over carnaval leuk vonden en ik hoop dat jullie ook even een suggestie achterlaten voor de volgende Weetjeshoek! Trouwens…. De bronnen die ik heb gebruikt zijn SVN Nijmegen en IsGeschiedenis!
Fijne dag verder,
Lucas
P.S. Weet je wat ik nou gek vind? Dat mensen van “boven de rivieren” ons zuidelingen maar raar vinden met ons carnaval waarin we bier zuipen en gekke pakjes aantrekken en achter de wijven/kerels aan gaan! Maar in diezelfde periode gaan die lui allemaal massaal naar de Alpenlanden voor wintersport en na de wintersport, wat doen ze dan? Nou ja, precies hetzelfde als waar ze “ons” van betichten met carnaval, maar dan met een Tiroler tintje eraan vastgekleefd, ofwel aprés ski! En dan is het ineens wel “normaal”!
Het is vandaag tweede kerstdag en vanavond is het grote kerstdiner waar mijn ouders echt flink tegenop kijken! Vooral vanwege alle voorbereidingen en zo die ze moeten treffen! Ik heb daar natuurlijk geen tot minder last van en ben op dit moment gewoon aan het relaxen! Ik wilde gisteren eigenlijk dit blog wat ik nu ga schrijven met 10 verrassende kerstweetjes schrijven, maar omdat ik nog geen blog had geschreven waarin ik mijn kerstcadeautjes van dit jaar besprak, had dat prioriteit! Dus nu, hier, een Luc’s Weetjeshoek, over Kerst! Met 10 verrassende kerstweetjes!
10. Waarom eten Japanners KFC met het kerstdiner?
Een paar jaar geleden, en nu nog steeds, kwam er een tegenbeweging op van mensen die al die luxe en uitgebreide kerstdiners maar niks vonden en zich afvroegen of het kerstdiner niet een keer wat simpeler (maar wel lekkerder) kon, zoals met boerenkoolstamppot met verse worst of gewoon friet of Chinees halen met kerst in plaats van al die moeilijke wildgherechten! Op die tegenbeweging speelden bedrijven als KFC en McDonald’s in door campagnes te maken over hoe je ook bij hun en met hun eten een gezellig kerstdiner in elkaar kunt flansen! De Japanners weten dat als geen ander; die staan ieder jaar namelijk in de rij om naar de KFC te gaan met kerst! Dat komt door een heel slimme reclamecampoagne in de jaren 70 die de KFC in Japan voor altijd verbond met Kerstmis, vooral omdat KFC een westerse keten was en alles wat Westers was, was cool in de ogen van Japanners toendertijd! En hierdoor denken Japanners dat ze in het Westen kip eten met kerst!
9. Heeft Coca Cola echt de kerstman bedacht?
In de jaren 1920 begon Coca Cola voor het eerst te adverteren met reclames waar de kerstman in voorkwam, deze kerstman was gemodelleerd naar de kerstman zoals die door een cartoonist, Thomas Nast, was getekend die deze kerstman in de 19de eeuw ontwierp voor het blad Harper’s Weekly, waarin hij de Kerstman uitbeelde als een kleine elfachtige, en in die tijd had de kerstman nog niet zo’n sympasthieke uitstraling! Coca Cola geeft in 1931 een nieuwe kunstenaar de opdracht om “Santa Claus” te tekenen. Het frisdrankenbedrijf komt uit bij de kunstenaar Haddon Sundblom en zijn creatie was juist een warme, mollige en menselijke kerstman (zie hierboven), maar dit is niet de eerste keer dat de kerstman in het rood getekend is! Maar Coca Cola geeft niet op, ze blijven deze kerstman inzetten, en inzetten in de najaarscampagnes omdat het het merk de moeilijke wintertijd door helpt omdat mensen in de winter nou eenmaal minder zin hebben in frisdrank (en dus cola) dan in de zomer! Of de kerstman echt door Coca Cola bedacht is? Nee, maar ze hebben m wel een flinke metamorfose gegeven zodat ie is wat ie nu is!
8. Waarom vieren we eigenlijk Kerst?
Wereldwijd vieren veel mensen kerst, vaak in een of twee dagen (zoals vandaag!) In diensten, missen en weet ik wat nog meer komen christenen samen om de geboorte van Jezus Christus te vieren! Ook is het een familiefeest met lekker eten en cadeautjes! Maar de oorsprong van het kerstfeest zoals wij m nu kennen is een beetje vaag! Zo vierden de Germanen op 21 december het Joelfeest, waarmee gevierd werd dat de dagen langer zouden worden en dus het licht terug zou keren. Ze maakten offers aan de goden en wenste vruchtbare grond voor het komende jaar. Veel vee werd tijdens de wintermaanden geslacht, daardoor kwam tijdens dit feest veel vleees op tafel. Ook bomen waren belangrijk, zo zou er een stam zijn die 12 dagen zou branden, de “Joelstam” die brandde van de periode van Kerst tot driekoningen zoals we dat nu kennen! Veel Germaanse talen (vooral in Scandinavië) gebruiken nog steeds “yule” of “jul” als naam voor Kerst!
7. Waar komt de kerstboom vandaan?
Of je nou een echte of een kunstkerstboom hebt, in heel Nederland wordt als de Sint het land uit is gebonjourd massaal de kerstboom opzetten, zo rond 6 december, in ons kikkelandje worden maar liefst ieder jaar zo’n 2.5 miljoen kerstbomen verkocht; een enorm aantal! Maar waar komt deze traditie vandaan? Nou, weet je nog dat Joelfeest waar we het net over hadden? De kerstboom komt zeer vermoedelijk uit dezelfde hoek! De Germanen, maar ook de Romeinen, versierden hun huizen namelijk met groene takken en verlichting! Bij deze volkeren stonden deze takken namelijk symbool voor vruchtbaarheid en goddelijkheid. En hierbij viel het hen op dat er een boomsoort was die altijd groen bleef; de naaldbomen! Deze boom verloor dus nooit zijn “goddelijkheid” anders dan andere bomen, die hun bladeren verloren of bruinig werden! Deze groene bomen kondigden ook de nieuwe lente aan, een tijd van bloei. Daarom deden de Germanen tijdens hun midwinternachten een groene boom neerzetten en vaak in het midden van het dorp. Deze werd dan versierd met appeltjes en andere attributen, wat gelijk ook de kerstballlen, en versiersels verklaart! En deze traditie werd in de late Middeleeuwen ook door christenen overgenomen en later verder verspreid toen de Europeaan de wereld begon te koloniseren! Mede vanwege zijn heidense oorsprong hebben refo’s geen kerstboom in huis! Dat vinden ze niet passen en “maar afleiding” van het ware christelijke geloof!
6. Wat vieren we op Driekoningen?
Op 6 januari, een dag voordat er in mijn leven een ander groots evenement plaatsvindt, trekken in ons land kinderen zingend langs de deuren, op zoek naar wat lekkers! Een beetje zoals Sint-Maarten en het Amerikaanse Halloween. Maar dit feest draait van oorsprong niet om snoep, maar om drie koningen! Wat vieren we in hemelsnaam met Driekoningen?!?
Nou, op Driekoningen vieren we de aankomst van de drie Wijzen uit het Oosten, bij de kribbe van het kindje Jezus in Betlehem. Dat verhaal met die ster boven de stal ken je vast wel. Zowel katholieken als protestanten herdenken deze gebeurtenis. Daarnaast staat Driekoningen symbool voor het afsluiten van de kerstperiode (al ligt dat voor deze vent licht anders…..) waarmee aangegeven wordt dat de kerstboom het huis uit moet en je mag stoppen met het verplichte iedereen een “gelukkig nieuwjaar” wensen! De drie koningen vinden we in de Bijbel in het Mattheus evangelie, en in de Bijbel wordt trouwens niet gesproken over Koningen, maar over magoi (wijzen/magiërs), maar het zouden ook andere belangrijke personen geweest kunnen zijn, en niet drie, maar het kunnen er ook 12 geweest zijn, of 500 (Dat zijn 1000 ogen!), de bijbel is er nogal vaag over! Wat wel zo is, is dat er 3 cadeau’s meegenomen werden (goud, wierrook, mirre) waardoor de verwarring ontstaan kan zijn! In ons land hgaaan kinderen dus zingend langs de deuren, maar in Spanje krijgen de kinderen dan weer cadeautjes van de Drie Koningen die langs komen vertelde mijn vader net!
5. Bestaat Betlehem in de 21e eeuw nog steeds?
Hier kan ik kort over zijn; ja Betlehem bestaat anno de 21e eeuw nog steeds en ligt, zoals je op bovenstaand kaartje kunt zien in de Palestijnse Gebieden! Spat die kerstmagie toch spontaan een beetje van uit elkaar of niet dan? Voor de mensen die dachten dat het een sprookjesplaats was net als het land “heel ver van hier” waar al die sprookjes plaatsvinden! Nee, Bethlehem is een echte plaats en ligt dus in Palestina, in het Midden-Oosten!
4. Waarom bestaat Tweede Kerstdag?
Nou, heel duidelijk is het antwoord op deze vraag helaas niet, maar het staat wel vast dat Tweede Kerstdag een overblijfsel is uit de Middeleeuwen. Omdat er in de middeleeuwen veel feesten waren die niets met kerst te maken hadden, maar die toch populair waren, wilde de kerk die feesten koppelen aan bestaande, Christelijke feesten! Zo ook het (eerder besproken) Joelfeest! 12 dagen feest tussen 25 december en 6 januari, verving de kerk door christelijke feestdagen, de eerste dag van dat Joelfeest werd eerste kerstdag, en het tweede? Dat werd nou de dag van de heilige Stefanus. En zo waren er nog 10 andere dagen, die allemaal hun eigen thema hadden. Alleen Eerste en Tweede Kerstdagen Driekoningen zijn daarvan nog over!
3. Waarom eten ze in Engelstalige landen kalkoen met kerst, en weij wildgerechten?
Ik vraag me af waarom kalkoen zxo populair is met kerst, want ik vind het helemaal niet lekker of speciaal! Het is een grote vogel die je vult met allerlei zooi! Nou, blijkbaar hebben we dat te danken aan de Geallieerden die ons tijdens WOII bevrijdden! Voor hen was kalkoen een echt feestmaal, vooral met Thanksgiving en werd het bij ons ook het feestgevogelte bij uitstek! Want met een kalkoen kun je vele monden voeden! Maar ook Charles Dickens speelt een rol in de populareisering van kalkoen in zijn boek, A Christmas Carol, helaas was kalkoen in die tijd alleen weggelegd voor de gegoede burgerij en moesten de arme mensen zich te goed doen aan kip of gans! Of in ons land…. Aan konijn!
2. Is Stop The Cavalry nou een kersthit of niet?
“Bada bada bum bum… Bada bada bum bum… Wish I was at home for Christmas” deze teksten komen je waarschijnlijk wel bekend voor, en als ze je dat niet doen, ze komen uit het nummer Stop The Cavalry, tegenwoordig vaak gezien als kersthit! Maar daar was het oorspronkelijk niet voor bedoeld! Het is eigenlijk een protestlied tegen oorlogen! Maar omdat de single in november werd uitgebracht stopte de zanger het stukje “Wish I was at home for Christmas” in de tekst! Ja, wist hij veel dat het daardoor een kersthit zou worden! Ik heb hier laatst ook veel discussie over gehad met wat medejongeren bij TriUnity, en de een vindt het wel een kersthit en de ander associeert het met oorlogen! Tsja…. Dit debat wordt hiermee niet beslecht!
EN DAN OP NUMMER 1…… Wat vonden de nazi’s van kerst?
Kerstballen met daarop swastika’s en Germaanse runentekens, koekjesvormpjes in de vorm van een swastika en kerstkaarten met Wehrmachtsoldaten…. Het klinkt als een groteske fantasie, maar tgoch was het in het Duitsland van de jaren 1930 en 1940 echt wel waarheid. De nazi’s probeerden namelijk kerst te “stelen” en te veranderen in een feest exclusief voor Duitsers, en daar deden ze best wel wat moeite voor. Ten eerste had je natuurlijk Jezus, die met zijn Joodse afkomst niet paste in het nazistische wereldbeeld en in het Derde Rijk mocht afgoding maar aan een persoon toekomen, namelijk Adolf Hitler! En ze vonden het idee van kerst als vredesfeest maar niks! Ten tijde van de oorlog moesten vaderlandslievende kerstkaarten de soldaten moed geven om door te vechten en eerbied moest toekomen aan de soldaten, en de moeders, die bij afwezigheid van hun mannen (diew waren natuurlijk naar het front) zorgden voor hun, liefst talrijke kroost! Ook de ster als piek riep walging op bij de nazitop, zo werd de vijfpuntige ster geassocieerd met het communisme en de USSR en de zespuntige ster met die andere vijanden, de Joden! Toch waren Duitsers veels te veel gehecht aan het Kerstfeest, en dat zag de nazitop ook, daarom werd besloten het feest niet te verbieden, maar werd er gepoogd een Germaans familiefeest van te maken! Er werden nieuwe kerstliederen geschreven, nieuwe kerstverhalen geschreven en wilde Heinrich Himmler het kerstfeest omvormen tot een Germaans zonnewendefeest dat in de nationaalsocialistische ideologie paste! Maar gelukkig lukte het de nazi’s niet om kerst te stelen en veel Duitsers hielden vast aan de originele tradities! En nu behoort de nazikerst, net als alle Duitse vooroorlogse en WOII-geschiedenis, tot iets waar ze liever niet over praten!
Zo, dat waren 10 verrassende kerstweetjes, en nu vraag ik me af; welk weetje vond jij het leukst/interessantst om te lezen? Laat het me weten in de reacties! Ik weet alleen niet of ik dit blog in Luc’s Top 10’s moet sorteren of in Luc’s Weetjeshoek…. Ik doe gewoon allebei!
Ik hoop dat jullie genoten hebben van deze weetjeshoek en ik hoop er in de toekomst nog veel meer te schrijven!
Fijne dag verder,
Lucas
P.S. Het kerstdiner en de verjaardag van mijn opa is al begonnen….. Ik moet er zo maar eens naar toe om mijn gezicht te laten zien! Maar nog eerst even lekker De Sims doen!
Net deed ik een stemming onder mensen bij TriUnity, wat ze liever wilden lezen; een blog over dat ik hyped ben om morgen naar Maastricht te gaan, of een weetjesblog (traditiegetrouw op vrijdag) over Lodewijk Napoleon (waar vorige week woensdag een Klokhuis-aflevering over op tv was die ik net heb zitten kijken) en, de meerderheid ging toch naar dat weetjesblog; dus daarom hier, een blogpostje over Lodewijk Napoleon! Ofwel het “konijn” van Holland!
Lodewijk (ofwel; Luigi) Napoleon is, zoals de naam al verraadt, familie van onze grote vriend Napoleon Bonaparte! Hij was in de jaren van 1806 tot 1810 koning van Nederland; ofwel het door Frankrijk ingelijfde Koninkrijk Holland, maar wie was hij en hoe maakte hij zich in ons land populair voordat hij door zijn broer werd teruggefloten? Nou, hij is vooral beroemd geworden door zijn mogelijke uitspraak “Iek ben Konijn van Olland”, waarbij hij met “konijn” natuurlijk koning bedoelde. Het blijft een leuk verhaal, maar of het echt waar is? Dat weten we niet helaas!
Wel zeker is dat onze voorouders hem ook wel de “lamme koning” noemden, dit heeft er vooral mee te maken dat hij last had van verlammingsverschijnselen aan zijn arm (net als ik bij mijn rechterarm, lang verhaal trouwens!) en door een rugvergroeiing met zijn voet sleepte! Maar “de lamme” kan er ook mee te maken hebben dat hij volledig in de greep was van keizer Napoleon Bonaparte. Aldus historici!
Onze Luigi werd geboren op 2 september 1778 in Ajaccio op Corsica en op zijn 7de overleed zijn vader en voerdde de latere keizer Napoleon hem op! Taalkundig kon hij Italiaans en later ook Frans! Hij heeft ook een tijdje als militair gediend, bijvoorbeeld tijdens de veldtochten van Napoleon in Italië en Egypte! Toen Napoleon keizer werd, werd onze Luigi een brigadegeneraal en maarschalk van Frankrijk! Over carriére maken gesproken! Qua persoonlijkheid was hij zwijgzaam, zeer impulsief, makkelijk te beïnvloeden en erg betrokken bij mensen die het moeilijk hadden! Ook had hij een broze gezondheid!
Na 10 jaar Franse Tijd in Nederland, waarbij Nederland een Franse vazalstaat was, de Bataafse Republiek, wilde Napoleon daar verandering in brengen, hij wilde een sterker gezag in ons land en omdat stadhouder Willem V op 9 april 1806 was overleden stond niets hem in de weg om van ons landje een Franse satellietstaat te maken. Zo kon Napoleon zijn grip op ons land verstevigen, want hij had soldaten nodig voor zijn oorlogen, en geld natuurlijk! Oorlog is nu duur, maar toen was het ook al onbetaalbaar! Op 5 juni 1806 stelde hij zijn broer Lodewijk Napoleon aan als “Konijn van Olland”. De eerste koning van ons land was dus geen Nederlander (en zeker geen Oranje!), maar een Fransman en hiermee was het Koninkrijk Holland een feit!
In bestuurlijk opzicht deed onze Luigi het niet slecht, helemaal niet slecht zelfs! Zo zorgde hij voor de invoering van verplicht en voor iedereen toegankelijk onderwijs. Luigi’s systeem werd enkele jaren later door inspecteurs deoordeeld als het beste van Europa. En hij voerde verder een Burgerlijk Wetboek en Lijfstraffelijk Wetboek in (oké die laatste is anno 2024 niet meer in gebruik). Maar ook wist hij iets te creeëren van wat zich de vroege vormen van “Nederlandse identiteit” kan noemen! O.a. het Koninklijk Instituut wat in 1808 werd opgericht en wat later de Koninklijk Nederlandse Academie van Wetenschappen zou worden en richtte hij het Koninklijk Museum op, waar uiteindelijk het Rijksmuseum uit zou ontstaan! Ook de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag is een intiatief van hem! Net als het idee om van Space Oddity-stad…. Uhhh, ik bedoel Amsterdam, onze hoofdstad te maken en het oude stadhuis van Amsterdam in te richten als Koninklijk Paleis! Dus waar eerst rechtszaken werden gehouden en stadszaken werden geregeld was nu de slaapkamer van de koning! En in de cellen waar eerst criminelen vast zaten die berecht moesten worden, dat werd Luigi’s wijnkelder!
Luigi betoonde zich zeer betrokken bij de Nederlandse bevolking. Hij deed pogingen om Nederlands te leren en bleef onze taal de taal in de politiek en aan het hof, ook toonde hij zeer grote betrokkenheid bij een aantal grote rampen, zoals toen een schip met buskruit in het centrum van Leiden “BOEM!” deed en ruim 150 dodelijk slachtoffers eiste! (TNT-equivalent van die kruitramp is nog steeds onbekend en zelfs Gemini weet het niet!), toen richtte hij een hulpfonds op (zeg maar de pré-alpha-versie van Giro 555) en ging hij met een groep soldaten naar Leiden om te helpen en toen er een grote overstroming was in de Betuwe trok hij twee dagen persoonlijk door de Betuwe om mensen te helpen en iedereen moed in te spreken en mensen noemden hem dan ook wel de “vader van de ongelukkigen”!
Maar goed, Napoleon keek dit eerst maar even aan, maar uiteindelijk vond hij er toch niets aan, zijn broer op de troon! Want Luigi die voerde weliswaar Napoleon’s Continentale Stelsel in, maar deed er verder niet veel mee behalve op papier! De smokkel van goederen uit Engeland liet hij oogluikend toe, terwijl Napoleon juist tegen Engeland een boycot avant la lettre voerde. Verder wilde Luigi, tegen de wil van zijn oudere broer in, ook de dienstplicht niet invoeren in Nederland, maar Napoleon had wel soldaten nodig voor zijn oorlogen! Ook ontsloeg (omdat hij dacht dat de Franse medewerkers een complot tegen hem vorde en hem afluisterden) onze Luigi alle Franse medewerkers en verving ze door Nederlandse! En dat schoot bij Napoleon ook in het verkeerde keelgat! En in 1810 was Napoleon zijn “vernederlandste” broertje echt kotsbeu en lijfde op 9 juli 1810 lijfde hij ons ons landje in bij het Franse keizerrijk! Waar we tot Napoleon’s nederlaag in Waterloo wel bij hoorden! En daarna werden we weer een koninkrijk, en de koning die toen kwam? Willem I! Dat was wel een Oranje!
Ik hoop dat jullie veel geleerd hebben dankzij deze weetjeshoek!
Fijne dag verder,
Lucas
P.S. Weet je wat ik gek vind? Dat als mensen zeggen Amsterdam alleen maar te kennen vanwege Ajax of het Rijksmuseum, dat mensen dat dan heel normaal vinden, maar als ik zeg Amsterdam vooral te kennen vanwege A Space Oddity (een winkel met popculturemerch en plushies!), dat mensen dat dan raar en nerdy vinden!
Vanmorgen kreeg ik een Deja vu, omdat Trump dus herkozen is, maar vooral omdat mijn begeleider niet weer wat met kip wilde koken en daarover zat te zeiken; daarom kreeg ik flashbacks naar Zeefscheef en toen ik met haar kookte en dat zij ook altijd zat te zeiken als we weer eens iets met kip (zoals mijn toen zo bekende kip Orzo) gingen koken! En ja, ik kookte toen ook al, het was toen wel nog voor het diner en niet voor de lunch en meestal kookte ik alleen voor mijn familie (en dan Zeefscheef), maar goed, omdat mijn begeleider zo zat te klagen over dat we weer met kip gingen koken dacht mijn brein: deja-vu! Maar wat is dat nou precies?
Een deja vu is het gevoel dat je iets meemaakt waarvan je het gevoel hebt dat eerder meegemaakt te hebben; Deja Vu is dan ook frans voor (letterlijk vertaald) “al eens gezien”! Maar wat gebeurt er nou eigenlijk tijdens een deja vu? Nou, je zou het kunnen zien als zeg maar een soort storingkje of kortsluiting in de hersenen, zeg maar hetzelfde principe als dat je bank onbereikbaar is omdat een tiener uit een Vinexwijk in Flevoland dacht dat het wel grappig was om de bank te DDoS’en, hetzelfde gebeurt tijdens een deja vu ook in je hersenen, daar is dan ook een storing, waardoor het beeld eerst in de hersenen wordt opgeslagen en je je pas later bewust wordt van wat je nou eigenlijk zag of wat er eigenlijk gebeurde! Omdat je de eerste keer een storing in je hersenen had, kun je je dus ook niet meer herinneren wanneer je het voor de eerste keer hebt meegemaakt, want door een DDoS is die info niet blijven hangen in je hoofd! Hierdoor is de eerste keer een deja vu meemaken best even schrikken! Maar veel mensen hebben hier dus last van dus er is niks vreemds met je aan de hand als je een deja vu hebt, integendeel als je geen deja vu’s zou hebben zou er wat mis zijn, dat betekent namelijk dat je niks zou kunnen onthouden!
Deja vu’s komen in alle soorten en maten; zo is er de deja senti voor gevoelens, als je bijvoorbeeld het gevoel hebt iets eerder te hebben gevoeld, deja visite voor bezoeken aan bepaalde plekken die je niet meer weet, en de deja vecu waarbij je het gevoel hebt iets eerdermeegemaakt of beleefd te hebben! Mijn eerste deja vu die ik me kan herinneren is trouwens toen ik een keer thuis toen ik nog jong was Kellogg’s Choco’s zat te eten thuis en ik dacht dat ik ze eerder geproefd had, mijn moeder zei dat dat klopte en dat ik ze wel eens in Frankrijk gegeten had! Een andere deja vu die ik me nu voor de geest kan halen is toen ik een keer zat te denken aan een scéne in Totally Spies waarin Sam en Clover hun Compowders waren afgepakt door een schurk en ze Jerry via de telefoon wilden bellen, maar ze wisten het telefoonnummer van WOOHP niet, die scéne heeft jarenlang rent free in mijn hoofd rondgespookt tot ik erachter kwam dat die ene specifieke aflevering Truth Or Scare was en die schurk, dat was niemand minder dan…… *insert Driftveil City theme hier* Cyril Hearsay! Nou, toen was dat mysterie ook opgelost, maar nog veel beter, ik had toen Cyril Hearsay gemaakt in De Sims 4!
Maar goed, deja vu’s zijn dus niets om bang voor te zijn en ze kunnen bij iedereen voorkomen! Het rare is dat vooral jongere mensen (zoals ik) geneigd zijn tot deja vu’s terwijl ouderen juist dit verschijnsel minder vaak hebben! Ondanks dat ze een groter geheugenarchief hebben! Hoe dit komt? Nou, ik denk vanwege hetzelfde verschijnsel waardoor ouderen minder goed nieuwe info kunnen onthouden wat er ook voor zorgt dat sommige ouderen minder goed met nieuwe technologieën overweg kunnen waar dat voor mij als jongere veel makkelijker gaat! En ik denk dat het er ook mee te maken heeft dat ouderen sneller dingen vergeten!
Maar goed…. Ik vind het ook jammer dat de makers van de Inside Out-films hier nog niets mee gedaan hebben! Dit zou zo’n plotpunt kunnen zijn in een Inside Out-film! Dat Riley dan iets meemaakt en denkt dat ze dat al eerder heeft meegemaakt en hoe die emoties daarmee omgaan! Dus Pixar, ik zeg, doe hier iets mee!
Heb jij wel eens een deja vu meegemaakt, laat het me weten in de reacties! En laat ook weten wat je de volgende keer wil zien in Luc’s Weetjeshoek (welk onderwerp), want naar suggesties ben ik altijd op zoek en die worden ook erg gewaardeerd!
Trouwens, de bronnen die ik voor deze Weetjeshoek heb gebruikt zijn Mind Young en Willem Wever (en een oude Zo Zit Dat van toen ik jong was!)
Fijne dag verder,
Lucas
P.S. Vanmorgen wilde ik eigenlijk mijn knuffel van Vaiana meenemen naar TriUnity, maar dat bedacht ik me pas toen ik in de auto zat op weg naar werk! Dus nu probeer ik mensen voor mij die knuffel te laten halen! Zonder succes helaas!
Laatst had ik hier op het blog ergens de term addergebroed gebruikt, en veel mensen wisten niet wat het was, of waar het vandaan kwam! Ten minste, mijn sportmaatje wilde dat ik er een Weetjeshoek over zou schrijven, dus toen maakte ik een sticky note op mijn bureaublad (die ik nu weer kan verwijderen by the way) dat ik vandaag een Weetjeshoek over het woord addergebroed ging schrijven! Dus hier is ie, mijn weetjeshoek over het woord Addergebroed!
Het woord addergebroed is een heel bijzonder scheldwoord wat vooral bekend is bij mensen die christelijk zijn opgevoed, het komt namelijk uit de Bijbel, maar hoe en waarom wordt dit bijzondere woord gebruikt en hoe is het tot stand gekomen?
De term addergebroed wordt gebruikt voor slechte, nare mensen die het niet zo goed met anderen voor hebben (denk aan Cyril Hearsay of mijn ex-vriendin van de middelbare school), mensen die iets kwaads in de zin hebben of gekke taal uitslaan zou je kunnen bititelen als “addergebroed”. Het bekent dus eigenlijk hetzelfde als tuig of gespuis, geteisem, schobbejak, ploert, smiecht, schoft, plurk… Ja, zo kan ik wel even doorgaan!
Voorbeelden van addergebroed!
Addergebroed slaat letterlijk op het “gebroed” (ofwel; nageslacht) van adders, ofwel een nest adders. En je moet weten dat adders vanuit het perspectief van de Bijbel symbool staan voor evil, ofwel voor de boomers die Engels niet begrijpen, het kwade/slechte. Op meerdere plekken in de Bijbel wordt de slang gelijkgesteld aan de Duivel of Satan, zoals in Openbaring 12:9, en die luidt: “En de grote draak werd neergeworpen, de oude slang, die genoemd wordt duivel en de satan, die het hele aardrijk misleidt..” Het is dan ook niet verwonderlijk dat dit scheldwoord, addergebroed, afkomstig is uit de Bijbel. In de Bijbel symboliseren slangen listigheid, slechteid, kwaad en zonden. Denk aan de slang uit het verhaal van Adam en Eva en de appel van de boom van Kennis van Goed en Kwaad die Eva (de eerste vrouw) ervan verleidde een hap uit de appel te nemen, waardoor ze ontdekte dat ze naakt was, en uit het paradijs verbannen werd!
Maar goed… We moeten door… In de Nederlandse taal komt addergebroed het eerst voor in de Deux-Astbijbel, dan nog als “adderen ghebroetsel” en in de Statenvertaling uit 1637 (waar trouwens een heel leuke Klokhuis-aflevering over is, die is echt het kijken waard) wordt addergebroed weergegeven (in het Bijbelboek Lucas nog wel!) als “Gij adderengebroedsels”. Dit scheldwoord is dus afkomstig uit het Bijbelboek Lucas, waar Johannes deze term gebruikt, maar wordt ook veel gebruikt in de Nederlandse literatuur zoals in het boek Sara Burgerhart uit 1782 van Betje Wolff en Aagje Deken (waarvan ook een heel leuke Klokhuis-aflevering is met een sketch van de dat kan toch andersman, ik zal kijken of ie op YouTube staat en dan post ik m hier! BRB!)
Gevonden! Ach Google is een wonderuitvinding!
Tegenwoordig wordt addergebroed nog wel gebruikt, maar dan als een “nette vloek” omdat het als veel “netter” wordt gezien dan termen als “klootzak” “fucker” “asshole” “lul” “trut” “bitch” “hufter” en andere dat soort termen! Net als schobbejak, smiecht en smeerkanis en schoft dat ook zijn!
En ja, ik ken een hoop scheldwoorden, ik ben zelf namelijk een keer gediagnosticeerd met Gilles de la Tourette omdat ik zoveel schold, bleek uiteindelijk een fase, maar goed…. Nu heb ik er weer een diagnose bij! Dat was op de middelbare school, dan zat ik heel veel te schelden en moest ik naar Zeefscheef (die later een goede vriendin van me werd en die ik zelfs nog heb proberen te koppelen aan allerlei niet-zo-aantrekkelijke mannen in de Sims, zoals deze crimineel, terwijl zij gewoon met Ed Sheeran of een andere knappe man uit de media wilde trouwen in de Sims) en dan kwam ik bij Zeefscheef, vertelde dat ik had gescholden, en mocht ik weer terug naar de klas! Ja, lach er maar om, maar toen was dat de bitttere realiteit! Maar goed, later werden ik en Zeefscheef wel goede vrienden en dat zijn we nog steeds, zoals vanmorgen, toen ik met haar zat te appen over dat ik haar (Nog steeds) op Riley uit Inside Out vindt lijken! Zeefscheef vond het geen compliment!
Although, ik vinmd haar nog steeds wel cool en zou haar graag in mijn virtuele omgeving willen hebben!
Maar goed… Ik ga weer off topic! Wat ik wilde zeggen is dat addergebroed en andere scheldwoorden een hele uitgebreide en boeiende historie kunnen hebben als je je er eens beetje over inleest en zo! En dat we vroeger met heel andere woorden scholden dan nu!
De bronnen die ik hiervoor gebruikt heb zijn Historiek!
Fijne dag verder,
Lucas
P.S. Ik had vanmorgen wat onenigheid over het recept, want ik wilde flammkuchen, iemand anders wilde kipwraps en weer iemand wilde springrolls! Het werden uiteindelijk de kipwraps! en die waren best lekker!
Het is weer vrijdag en dat betekent; een nieuwe Luc’s Weetjeshoek hier op het blog! Dit keer gaat het over de frikandel, ondanks andere inzendingen deze week (zo kwam iemand met het idee om een weetjeshoek te schrijven over waar “wiedeweerga” vandaan komt! Maar voor dat soort vragen hebben we chatbots uitgevonden!) Maar goed; ik heb al eens eerder een Weetjeshoek geschreven over een snack (de bitterbal), maar dat was vooral om af te rekenen met het broodjeaapverhaal over dat de bitterbal in Brabant is uitgevonden en dat de naam kwam door iemand die tegen de (vermoedelijke) uitvinder zei: “Kun je dat niet bitter ballen noemen?” wat mijn neef steeds rondbazuint en wat iedereen in mijn familie nu voor waar aanneemt! Leuke legende, maar dat is niet hoe de bitterbal ontstaan is!
Maar we gaan het nu over de geschiedenis van de Frikandel hebben!
Begin 2009 vierde een snackfabrikant groot feest omdat de frikandel 50 jaar zou bestaan! Nou, trap er niet in, want het was een grote leugen omwille van een reclamecampagne, al sinds 1771 worden er in Nederland gerechten gegeten die heel erg lijken op onze frikandel! Het verschil? Het was geen snack die je voor een paar euro bij de FEBO uit de muur trok of bij de snackbar haalde! Het was zo ongeveer het duurste van het duurste, vlees kostte in die tijd (17e/18e eeuw) veel meer dan nu en bovendien zaten er kostbare ingrediënten in zoals sinaasappel- en citroenschillen, kruidnagelen, kaneel, en nootmuskaat en nog veel meer andere kruiden! Die at je dus alleen als je bulkte van de poen, of iets bijzonders te vieren had, en dat was niet vaak! In 1824 worden frikandellen zelfs al beschreven als, en ik citeer, “kleine worsten van kalfsvleesch, wittebrood, kruiderijen, enz. in boter gebakken”!
De moderne frikandel werd wel uitgevonden in de jaren 50, in 1954 had namelijk een snackmaker, Gerrit de Vries van De Vries Vleessnacks, het probleem dat zijn gehaktballen geen gehaktballen waren juridisch gezien omdat er teveel meel in zat, en wat deed Gerrit? Nou, hij veranderde de vorm van zijn vleessnacks zodat ze langwerpig werden en hij ze dus gewoon mocht verkopen in zijn snackbar! De smaak bleef hetzelfde, alleen de vorm was langwerpig geworden! De naam zou hem zijn ingefluisterd door een medewerker van Duitse komaf! Onze Oosterburen hadden namelijk de Frikadelle, een platgeslagen stuk gehakt!
Wat dan wel weer slordig was van Gerrit was dat hij geen patent aanvroeg op zijn snackcreatie en kon concurrent Beckers vijf jaar later (1959) ook frikandellen gaan maken! Dan hebben we gelijk ook het mysterie uit de inleiding opgelost; het was dus Beckers die in 2009 feest vierde omdat “hun creatie” 50 jaar zou bestaan! Maar zoals ik al zei, was dat een grote nep! Voor de Mexicano (de lievelingssnack van de Eevee van Luc Jansen uit mijn Sims-verhalen) heeft ie dat trouwens wel gedaan!
En dan de schrijfwijze, want bij de uitvinding van de frikandel heette het ding nog gewoon frikadel, in heel het begin (de 1700’s) heette het ding zelfs nog “frickedel”, die N is er pas in 2005 tussen gezet omdat mensen het toch al lang uitspraken als frikandel, “En ach”, dachten de makers van het Groene Boekje, dan maken we die spelling toch gewoon officieel? En de frikandel is een heel internationale snack! Hij is in wel 80 landen te koop, meestal in de origenele Duitse gehaktbalvorm (zo verkopen ze m bij onze Zuiderburen bijvoorbeeld), maar in de USA wordt het gezien als een variatie op de hotdog!
Vroeger werd de frikandel gemaakt van allerlei soorten vlees, zoals kalfsvlees, rundvlees, varkensvlees, enzovoorts; maar tegenwoordig wordt ie toch vaak van afvalvlees en (ja echt) zelfs orgaanvlees gemaakt, en is het dus meer een Nederlandse variant van wat ze in Schotland haggis noemen. Zeg maar gewoon zuinigheid; alle restjes die je over hebt stop je in een worst of ander vleesgerecht en dat roep je dan uit tot lekkernij!
De wereld van snacks blijft me verbazen! Maar wat een frikandel speciaal nou zo “speciaal” maakt ben ik nog niet achter gekomen!
P.S. Omdat ik sinds kort dus mijn Kirito-plushie heb, heb ik vandaag bij TriUnity pokebowl gemaakt! Dat was best wel wat werk, maar het was ook heel lekker! En ik heb zelfs een foto gemaakt van mijn plushie en de pokebowl! En over drie dagen mag ik alweer een nieuwe plushie bestellen! Ik heb het er maar druk mee!
De VOC en de WIC kennen we wel; en we kennen ook de gebieden genoemd in de geschiedenisboekjes, zoals Indonesië (of Nederlands-Indië), Suriname, de Antillen en als je echt diep gaat graven kom je ook nog wel Nieuw Amsterdam (het huidige New York City) en Zuid-Afrika tegen! Maar veel verder dan dat, gaat dat niet! Nou ben ik gisteren een Wikipedia-rabbithole ingedoken en leerde ik dat de VOC en de WIC vroeger veel meer gebieden in handen hadden dan wat je in de geschiedenisboekjes leest, zoals een deel van Brazillië, delen van West-Afrika en Sri Lanka, en, om een of andere vreemde reden, Taiwan (of Formosa zoals het toen genoemd werd!) Ja echt, geen grapje!
In de 17de eeuw waren delen van Taiwan echt van Nederland, of nou ja, van de VOC. Dat kwam omdat Cornelis Reyerszoon in opdracht van J.P. Coen de Portugese kolonie Macau aan na een paar mensen te hebben ontvoerd. De Portugezen sloegen de aanval af en Reijerszoon reisde door naar de Pescadores (tegenwoordig bekend als de Penghu-eilanden en onderdeel van Taiwan) waar hij op het eiland Penghu met behulp van de gedwongen arbeid van de gevangenen een fort bouwde. Het eiland was zeer strategisch gelegen, en zo konden de Nederlanders de scheepvaart door de straat van Fujian controleren! En qua politiek….. Was die stap minder handig/slim, waarom? Nou de Pescadores hoorden toendertijd bij het Chinese Keizerrijk en de Chinezen waren pretty pissed dat een vreemde mogendheid zich op hun gebied vestigde, ze waren echter wel onder de indruk van de Nederlandse vuurkracht en ze besloten om de tafel te gaan zitten in Amoy. Reijersen sprak af te vertrekken als de Chinezen de handel met de “Spanjolen” in Manilla zou stopzetten en hij toestemming zou krijgen voor de handel met China van de VOC in Batavia. De gouverneur gaf de Nederlanders zelfs een gids mee om zich op Taiwan te vestigen!
De verdeling van Taiwan anno 17de eeuw
Toen de Nederlanders het jaar erna (1624) nog niet waren vertrokken, besloot de gouverneir (er was inmiddels een andere!) om militair in te grijpen en hij viel het fort in juli aan. De Chinezen vroegen aan een handelaar om te onderhandelen met de Nederlanders en die gaven uiteindelijk toe aan de Chinese eisen. In september vestigden er zich Nederlanders op Taiwan en bouwden een fort genaamd Fort Zeelandia. Li Dan (die handelaar) en zijn mannen werden door de Nederlandse monopolie op de haven feitelijk kapers in Nederlandse dienst! Vanaf 1629 begon de VOC het gebied op Taiwan uit te breiden en eerst werden de Siraya’s onderworpen aan het Nederlansse gezag en daarna de mensen van het gebied Favorlang, uiteindelijk werd na een massamoord en een deportatie, ook de zuidwestelijke punt van Taiwan bij het Nederlandse gebied gevoegd! Maar uiteindelijk moest Nederland het gebied in 1662 opgeven aan de Tungning (een toenmalig koninkrijk op Taiwan)
Er waren ook (zoals elders in de door de VOC- en WIC-beheerste gebieden, missionarissen die “de blijde boodschap van de heere God zelf” kwamen verspreiden, en ook op Nederlands-Formosa was dit het geval! In Formosa was de zending (anders dan in andere gebieden) uniek omdat dit het enige gebied was waar een kerk ontstond onder niet-christenen/heidenen/weetikveel hoe je die lui noemt…… De zendelingen zaten vooral in de dorpen van de plaatselijke bevolking en probeerden landbouw te verbeteren, gaven onderwijs en vertaalden delen van het Evangelie in lokale talen. De Siraya, een lokale stam/bevolkingsgroep, accepteerden het christendom in ruil vvoor bescherming tegen andere stammen die soms wel eens wilden vechten (hadden misschien meer Neanderthaler-DNA in hun bloed! Ik heb ooit bij Pieter Derks gehoord dat veel mensen gemiddeld nog zo’n 2 tot 5% Neanderthaler-DNA in hun bloed hebben) Maar dat leidde weer tot gevechten tussen verschillende dorpen waarin de VOC de mediator moest spelen! Christelijke dorpen gingen niet-christelijke dorpen midden in de nacht raiden en de mediator rol van de VOC leidde uiteindelijk tot een klassieke, ouderwetse koloniale oorlog! In 1715 bezocht een of andere jezuïet Formosa en vond daar nog sporen van een zeker Nederlands protestantisme en tot in de 19de eeuw werden op Taiwan handelscontracten in het Latijnse schrijft geschreven volgens de 17de eeuwse Nederlandse spelling!
Wat ons bij het volgende punt brengt… Handel! De Nederlanders gebruikten Taiwan als een uitvalsbasis voor de handel met Japan en China! (En de handel met beiden in de 21e eeuw is nog steeds sterk, kijk maar eens in een Nedgame of een andere gamewinkel, daar zie je in China geproduceerde elektronica naast merch van Japanse series staan!) De Nederlanders kochten van de lokale bevolking edelmetalen en txtiel en zout, in ruil voor een bepaald soort stof (Bukskin) Later werden er Chinese contractarbeiders naar Taiwan gehaald voor de teelt van suikerriet en rijst. De Nederlanders verkochten en exporteerden hertenvlees, gedroogde vis en suiker naar Japan in ruil voor zilver. En met de winsten uit lokale producten als export werden in China Zijde, satijn, geneeskrachtige kruiden, porselein en goud ingeslagen, die vervolgens naar Nederland verscheept werden en in “stapelmarkt” Amsterdam in de grachtenpanden werden opgeslagen. Toen Nederland Taiwan bezat was de handel en de activiteiten die daarmee gepaard gingen heel kucratief. in 1649 was de handel in Taiwan een kwart van de totale VOC-handel in Azië…. Het enige land wat voor de VOC nog meer geld in het laatje bracht? Dat is het land wat nu zo bekend staat om games als Pokémon en Animal Crossing en Super Mario, en series als Jujutsu Kaisen, Demon Slayer, One Piece en My Hero Academia! Juist ja…. Japan!
Maar dit is het verhaal van een vergeten stukje vabn de “Gouden Eeuw” uit de Nederlandse geschiedenis! Ik hoop dat jullie er wat aan hebben! Nou ja, het is ten minste leuk of te delen in de kroeg of op een feestje als weetje!
P.S. Ik weet niet of die weeb-grap op het einde wel zo’n goed idee was……. Maar goed! Dat is mijn humor! En soms moet je ook gewoon een beetje humor hebben om iets te vertellen, dan komt de boodschap beter over! Zo heb ik ooit heb gelezen in een boek van Midas Dekkers dat spelen in ons DNA zit, van alle mensen, Midas gebruikte een Latijnse term (Homo ludens) die volgens mij, vrij vertaald “spelende mens” betekent! Maar in de 21e eeuw is spelen en verdwijnen in imaginaire wereldenvoor volwassenen niet meer gebruikelijk en vindt men dat je als volwassene serieus moet zijn en je moet richten op een goede baan vinden, een koopwoning vinden, een rijbewijs halen en daarbij een dure auto ambiëren, een partner vinden en kinderen krijgen, en dat de enige hobby’s die een beetje toegestaan zijn voor volwassenen uitgaan of sport is! Laat mij lekker spelen met mijn virtuele poppenhuis in De Sims en mijn popculture-plushies! En als er dan toch “gespeeld” wordt, moet er per se een competitief element aan verbonden zitten, bijvoorbeeld bij tennis, padel of voetbal! “Make-believe” spelletjes zoals ik die graag doe in De Sims (en deed als kind met mijn broertje) mag blijkbaar niet meer als volwassene! En tja, klussen is ook gewoon spelen met je huis…. Heb ik op Reddit een keer gelezen!
Misschien heb je ooit wel eens iets besteld wat van heel ver moest komen, of ten minste uit een andere timezone, ofwel tijdzone, en dat duurt meestal wat langer dan iets uit Nederland (of de CET tijdszone)! Daarom vandaag een weetjeshoek over Timezones en alles wat daarbij hoort!
Wat is een timezone?
De hele wereld is, zoals je kunt zien op de kaart hierboven, verdeeld in 24 timezones, een timezone is niets meer dan een gebied waarin het een bepaalde tijd is! Ofwel; zoals Wikipedia het zegt: “Een tijdzone is een gebied op aarde met gelijke (standaard)tijd” Deze timezones zijn verdeeld langs de meridianen van de aarde (dus de verticale lijnen als je op een wereldkaart kijkt!) en zijn ongeveer 15 graden breed (en dan bedoel ik breedtegraden, niet die dingen die je gebruikt om temperatuur te meten zoals Celsius of Fahrenheit). Maar in de praktijk vallen timezones vaak samen met landsgrenzen, zo zou België (en ons land eigenlijk ook) de Greenwichtijd (tijd die ze in Engeland gebruiken) moeten gebruiken, maar mede door de Duitse bezetting in WOII en onze handelsbelangen met Duitsland, gebruiken we in Nederland de CET/CEST! De UTC (de standaard voor tijdzones die internationaal wordt gebruikt, hoewel veel boomers nog steeds GMT+…/GMT-… gebruiken, hoewel dat feitelijk onjuist is!) is bepaald aan de hand van de meridiaan van Greenwich, en Greenwich is een wijk in Londen, hoe dat zit, leg ik zo uit!
De meridiaan van Greenwich
Plaatje van de meridiaan, hier hoop ik in september ook te staan als het een beetje meezit! (Dan ga ik namelijk met mijn begeleider naar Londen!)
De meridiaan van Greenwich loopt door het Koninklijk Observatorium van Greenwich in Greenwich, een wijk van Londen die sinds 1884 als internationale nulmeridiaan geldt! Nu vraag je je af wat een meridiaan is, en om het simpel te zeggen: “Een meridiaan is een denkbeeldige lijn over het aardoppervlak, haaks op de evenaar, van pool naar pool.” En deze heeft de eer de nulmeridiaan te zijn! Deze meridiaan is vooral bekend vanwege dus dat tijdzones verhaal en omdat het oostelijk wereldhalfrond (Europa, Afrika en Azië en de rest, zeg maar alles behalve het continent Amerika) scheidt van het westelijke wereldhalfrond (Dus Ijsland, Groenland en Amerika, en dan het hele continent, niet dat landje wat eigenlijk de Verenigde Staten van Amerika heet) Maar wat heeft dit met timezones te maken? Nou, “De wereldwijd gehanteerde standaardtijd UTC, komt met behulp van atoomklokken tot stand, maar wordt weer geijkt aan de middelbare zonnetijd op de meridiaan van Greenwich. De tijd in de landen van de wereld is afhankelijk van de tijdzones, die in van -12 via 0 tot +14 lopen, in stappen van een uur, hoewel sommige landen een afwijking van een half uur gebruiken” aldus Wikipedia, en wij (en dan bedoel ik Nederland) gebruikten vroeger, voor de Duitse bezetting, de zogenaamde Amsterdamse tijd, die liep 20 minuten voor op GMT! Maar nou Snap je ook meteen waar GMT vandaan komt; het is de afkorting voor Greenwich Mean Time! En mijn oud-taxichauffeuze denken dat het stond voor “Grenzen met Tijd” Nou, dat is dus een broodje aap kan ik je vertellen! Maar recht tegenover de meridiaan van Greenwich, aan de andere kant van de planeet, ligt nog een interessante denkbeeldige lijn……
Fascinered; de internationale datumgrens!
Daar is ie dan; de internationale datumgrens; dat is net als de meridiaan van Greenwich een lijn van pool naar pool die geldt als scheidslijn tussen twee dagen van de kalender (en dus niet tussen twee uren zoals een tijdzone)! Oostelijk (want in het oosten komt de zon op, daarom heet Japan in het Japans ook 日本, ofwel Nihon, wat zoveel betekent als “land van de rijzende zon”) van die datumgrens is de datum dus een dag eerder dan aan westelijke zijde. Wel is de tijd gelijk aan beide zijden dus wanneer aan de westzijde een nieuwe dag begint, is aan de oostzijde de vorige dag juist afgelopen! Naarmate de nieuwe dag vordert, schuift het beginpunt van deze dag naar het westen tot het de datumgrens bereikt en daar de daarop volgende dag weer begint. Dus eigenlijk is het oostelijk van die datumgrens de “oude” dag en westelijk juist de “nieuwe” dag! En terwijl de aarde roteert vanwege de tijdzones “duwt” de datumgrens de oude dag voor zich uit en “stort” de nieuwe dag over de wereld heen! En op het moment dat het weer middernacht is op de datumgrens bevindt de gehele wereldbol, van Japan tot aan Californië, zich in dezelfde dag! Deze datumgrens ligt ergens in de Stille Oceaan en viert Kiribati, wat het dichtst op de datumlijn ligt, meer precies te zijn het eiland Kiritimati, als een van de eerste landen ter wereld altijd Nieuwjaar!
Hoe de datumgrens over de wereldbol beweegt!
Hopelijk vonden jullie deze weetjeshoek interessant en als jullie een idee hebben voor de volgende, laat het me weten in de reacties!
Oh ja, de bronnen: Deze, deze en deze pagina’s op Wikipedia!
Fijne dag verder,
Lucas
P.S. Een banaan, sinaasappel en een digaret zitten op een intercontinentale vlucht. Zegt de banaan: “Ik ben het zieligste, eerst halen ze mijn huid eraf en eten me daarna op!” Zegt de sinaasappel: “Nee, ik ben het zieligst; eerst halen ze mijn huid eraf, snijden me in stukken en eten me daarna op!” Zegt de sigaret: “Nee; ik ben het zieligst; eerst steken ze mijn kop in de hens en daarna gaan ze aan mijn derriére zitten zuigen!”
Soms kom je iets tegen op internet wat je een keer leest en denkt; wat grappig, ik wist niet dat zoiets bestaan heeft. En dat je het dan weer vergeet, maar dat het wel in je gedachten blijft hangen. Nou, dat hat ik laatst, toen ik een droom had over Neutraal Moresnet (en met Ash Ketchum in die droom, maar dat terzijde)! Huh, wat? Neutraal Moresnet, wat is/was dat dan?
Wie nu door het plaatsje Kelmis in België rijdt zou het waarschijnlijk een gat van niks vinden (a la Tecklenburg) wat je waarschijnlijk alleen voorbij hoort komen bij verkeersinformatie op de radio! Maar dit plaatsje was vroeger een eigen land (en het gebied eromheen)! Bij het plaatsje ligt namelijk een oude zinkmijn en je kunt in Kelmis ook dar nog sporen van terugvinden! Deze mijn was zo belangrijk dat er na de val van Napoleon in 1813 veel gesteggel om was! In 1814 gingen de Europese mogendheden rond de tafel zitten in Wenen om de chaos die Napoleon in Europa had veroorzaakt te repareren en daarbij werden ook nieuwe grenzen getrokken. Maar een onenigheidje ontstond over een zinkmijn in het huidige België (die in Kelmis, weet je nog!) in het dicht bij Aken gelegen Moresnet, die wilde Pruisen graag hebben, maar Nederland gaf echt geen haarbreed toe omdat de mijn belangrijk was voor beide landen hun economie, maar ook weer niet zo belangrijk dat hierdoor de onderhandelingen te lang opgehouden zouden worden, vonden beide partijen. Dus kwam men tot de conclusie dat de mijn eens Neutraal Gebied moest worden en TADAA het “land” Neutraal Moresnet was geboren! Er werd een driehoek getekend waarvan de verbindingsweg tussen Aken en Luik de basis vormde. Rechts van de driehoek lag Pruisen (nu Duitsland) en links Nederland (nu België) en in de driehoek lag de mijn met het dorpje Kelmis. Probleem opgelost en het gedoe ging weer verder over andere grenzen! (Was mijn zoektocht naar een pluche van Kirito maar zo makkelijk!)
In 1830 hadden de Belgen genoeg van de politiek van Willem I (Belgische Opstand) en scheidden zich af, maar vergaten daarbij Kelmis! Bovendien zou er dan ook met Pruisen onderhandeld moeten worden en daar had België geen tijd voor/geen zin in! Kelmis bleef dus neutraal en nu onder toezicht van België in plaats van Nederland en natuurlijk Duitsland, maar de bewonders merkten er niets van! Die bleven kalm onder het gedoe in de omliggende landen en het gebied bleef neutraal tot 1920, na WOI, toen het bij België werd ingelijfd als onderdeel van het Verdrag van Versailles!
Omdat het een neutraal gebied was had het eigen bestuurders, een eigen douane, enzovoorts, en hadden de bewoners geen nationaliteit en paspoort, dat maakte reizen wel moeilijk! Omdat je (buiten de bevriende grenslanden) nergens heen kon, ook had het staatje een eigen belastingsysteem; wat geen BTW kende, waardoor dingen goedkoper waren dan in de omliggende landen en werden er geen accijnzen geheven, wat tot hevige smokkel leidde. Ook wilden de inwoners van Neutraal Moresnet een tijdje eigen onafhankelijkheid en werd er zelfs een eigen postdienst opgericht en postzegels gedrukt, tot dit door de Duitsers en Belgen een halt toe werd geroepen! Het had geen werkeloosheid, een uitstekend sociaal beleid, vanaf 1845 een leerplicht (want in dat jaar kwam er een school voor de kinderen in het “landje”) en allerlei andere dingen die nu in de meeste landen van Europa heel normaal zijn, maar in de 19de en begin 20e eeuw eeuw nog uitzonderlijk waren! Er waren zelfs plannen om van Neutraal Moresnet een gokparadijs te maken! Een soort Europees Las Vegas zo je wilt , en er werd zelfs een casino Cercle de Chasse in een luxehotel, Bergerhoff, opgericht! Maar dat was van korte duur omdat de Belgen en Duitsers (politie) het casino binnenvielen en sloten het casino!
Neutraal Moresnet als “mens”, gemaakt door een fan van zo’n anime waarbij landen mensen zijn!
Maar waar Neutraal Moresnet misschien (blijkbaar) het bekendst om staat is dat het de plek is waar de introductie van Esperanto het best gelukt is! Er werd zelfs een heel volkslied geschreven in het Esperanto en het standje heette ook een tijdje Amikejo, wat in het Esperanto “vriendenplaats” betekent! Het Esperanto sloeg goed aan en zo’n 4% van de inwoners beheerste de kunsttaal! Wat best veel was! Helaas is dat nooit echt wat geworden vanwege de tegenwerking van de Pruisen/Duitsers, die de controle op het landje wilden behouden!
Helaas kon dit “land” niet voor eeuwig bestaan en werd het in 1920, al gevolg van het Verdrag van Versailles, ingelijfd door België, hoewel het nog steeds voorkomt in mijn fictieverhalen, ook al spelen die zich af in het heden, ach ja, in fantasiewerelden kun je alles weer tot leven wekken! Hoeveel verzinverhalen (van anderen) zijn er niet waarin beroemde historische figuren in het heden komen?
Maar het is en blijft een wonderlijk stukje geschiedenis, dat Neutraal Moresnet! En, omdat jullie het zo graag willen, een foto van Ash, mijn knuffel!
P.S. Normaliter mag ik 2 knuffels meenemen! Maar vandaag heb ik er gewoon vier meegenomen! Nou waarom? Omdat het kan! En omdat mijn ouders het niet merkten toen ik er vanmorgen vier meenam! Oh ja, ik ga zometeen carpacciosalade maken!
Zoals jullie weten, ben ik gek op geschiedenis en probeer ik ook onderbelichte stukjes geschiedenis weer naar boven te halen, waarover je in het dagelijks leven, zoals op school en in de media, niks over hoort! Ik vraag me dan ook vaak af waarom altijd als het over de Romeinen gaat; het over het Romeinse Keizerrijk gaat, terwijl de Romeinse Republiek ook een ding was! Dus daarom deze week; een weetjeshoek over de Romeinse Republiek!
Het verhaal begint lang, lang geleden in een land hier ver, ver vandaan…. Het land wat we nu Italië noemen om precies te zijn! Daar leefden mensen in nederzettingen op heuvels (o.a. de Etrusken zijn een bekende uit de pre-Romeinse tijd) en een van die nederzettingen, was Rome, gesticht door Griekse kolonisten en begonnen als een stadstaatje, ofwel een polis, en het werd geregeerd door een koning (Rex genoemd in het Latijn, niet te verwarren met de protagonist van het boek Het Gouden Ei). Maar nadat een koning (die ook gelijk de laatste was) een tiran bleek te zijn, schaften de Romeinen het koningschap af en werd Rome een republiek waar de macht lag bij gekozen bestuurders, die na verloop van tijd werden vervangen door nieuwe, en uit de groep bestuurders werden er twee consuls gekozen! De consuls waren eigenlijk een soort generaals/ministers van Defensie en hadden als primaire taak om ervoor te zorgen dat de Republiek beschermd bleef. Consuls dienden een jaar, en daarna werden ze vervangen. Ook de Senaat was belangrijk, dat was een adviesorgaan wat bestond uit mensen die ooit bestuurder of consul waren (soort Kamerleden dus….)! Het advies van de Senaat werd vrijwel altijd opgevolgd, wat de senatoren machtig en invloedrijk maakte en ervoor zorgde dat de macht bij de Senaat kwam te liggen!
Dit leidde soms tot onvrede bij de bevolking (en soms zelfs stakingen en toen werd er besloten: “Geef het volk ook wat macht!” en de zogenaamde volkstribunen werden opgericht om het gewone volk te beschermen, maar deze volkstribunen hadden ook vetorecht (ken je misschien wel van de VN of je ouders/je jongere broertje of zusje) en dat vetorecht werd soms misbruikt door legercommandanten die via de consuls en de Senaat niet hun zin kregen en dan de volksvergaderingen maar probeerden om te kopen!
In de laatste twee eeuwen voor Christus wilden de Romeinen meer meer meer land en breidden hun grondgebied uit! Ze noemden het een Imperium en tadaa, het Romeinse Rijk was geboren! Maar het was nog steeds een republiek en niet het befaamde keizerrijk wat je altijd in de geschiedenisboeken tegenkomt! (Daar kom ik zo nog op terug!) Om de veroverde gebieden onder controle te houden werden er Romeinse troepen gelegerd en het bestuur werd Romeins!
Omdat het Romeinse leger met name bestond uit dienstplichtigen die door de omvang van het Rijk lang weg waren (tja, het zou nog heel lang duren voordat de automobiel, in de volksmond beter bekend als de auto uitgevonden zou worden!) en de achtegebleven familieleden van de dienstplichtigen konden het werk, met name op het platteland, niet meer bijhouden! Daardoor mislukten de oogsten vaak en daardoor zagen de boeren zich genoodzaakt om naar de Romeinse steden toe te trekken. Zeg maar een vroege vorm van urbanisatie, hierdoor ontstond een arme bevolking in de steden, die proletariaat of proletariërs genoemd werden die vaak moesten rondkomen van hondenbaantjes als bijvoorbeeld bouwvakker of soldaat! Het land wat de boeren achterlieten werd vaak opgekocht door rijke Romeinen en die bewerkten het land niet zelf, maar hadden daar slaven voor; vaak uit de nieuwe gebieden.
De Romeinse bestuurders zagen trouwens ook dat dienstplichtigen niet meer genoeg geld hadden voor een eigen uitrusting en zo. En daarom werd het Romeinse leger een beroepsleger. Die beroepssoldaten moesten voor een aantal jaren werken in het leger. En in ruil voor hun diensttijd kregen ze wapenuitrusting, geld en een pensioen (een stuk land binnen de rijksgrenzen) dat uitgekeerd werd na de dienstjaren!
Deze beroepssoldaten lieten geen familie achter in het gebied wat we nu Italië noemen en waren volledig afhankelijk van hun bevelhebber voor hun soldij (loon/salaris van soldaten….. Ja zo heet dat!) en hierdoor waren ze loyaal aan hun bevelhebbers in plaats van aan de Republiek! Een van deze bevelhebbers was de o zo beroemde Julius Caesar. In 49 voor Christus ging Julius Caesar met een leger naar Rome toe, omdat hij consul wilde worden. De senaat vreesde deze populist en de senatoren gaven het bevel de poorten van Rome te sluiten voor onze goede vriend Julius Caesarsalade. Julius was welkom in Rome als hij zijn leger achterliet en in zijn dooie uppie naar de stad kwam. Maar Julius gehoorzaamde niet! Hij trok de grensrivier van de provincie, de Rubicon over en trok op naar Rome. De senatoren – die vaak ook generaal waren – trokken ten strijde tegen Julius Caesar. Maar Julius Caesar versloeg ze!
Als overwinnaar keerde onze goede vriend terug naar Rome, deze burgeroorlog had hem steenrijk gemaakt. Uit de veroverde gebieden nam hij geplunderde goederen goederen en slaven mee die hij weer doorverkocht en met dit geld kocht hij de liefde van het volk! (Hmmmmm…. Wilders? Baudet?) Eenmaal aangekomen in Rome liet hij broden uitdelen aan de arme bevolking en organiseerde hij spelen in het Collosseum om de bevolking te vermaken (brood en spelen…..) In dat Colloseum (wat jullie op de foto hieronder zien met een heel bekende blogger ervoor) liet hij veldslagen naspelen die door zijn troepen waren gewonnen en werd hierdoor mateloos populair! Ondeer andere vanwege dit werd Julius Caesar verkozen tot dictator voor het leven, ook al werd hij bij aankomst bij het Senaatsgebouw vermoord!
Maar hij had wel de eerste steen gelegd voor het o zo bekende Romeinse Keizerrijk wat nog steeds genoemd wordt in de geschiedenisboekjes en de media waarvan zijn zoon Octavianus (beter bekend als Augustus, de eerste keizer werd!)
Maar al met al is de Romeinse Republiek ook fascinerend en snap ik niet waarom die bijna geen aandacht krijgt in de geschiedenisboeken!
Oh ja, de foto van mij (die bekende blogger waar ik het net over had!) bij het Colloseum!
Helaas niet met Joshua…….. Dan moet ik nog maar een keer terug! Hoeveel kost dat en is dat een beetje te betalen voor vier mensen in januari! En is Rome in januari goed te doen?
P.S. Ik heb heel veel zin in morgen, want dan ga ik met mijn begeleider naar Amsterdam! Maar ik moet wel vroeg mijn nest uit! Want ik moet om 09:00 uur nog wat op het station zijn! Vanavond even wekkertje zetten!
Luc's hoekje online 