Luc’s Weetjeshoek; Neutraal Moresnet

Beste lezers,

Soms kom je iets tegen op internet wat je een keer leest en denkt; wat grappig, ik wist niet dat zoiets bestaan heeft. En dat je het dan weer vergeet, maar dat het wel in je gedachten blijft hangen. Nou, dat hat ik laatst, toen ik een droom had over Neutraal Moresnet (en met Ash Ketchum in die droom, maar dat terzijde)! Huh, wat? Neutraal Moresnet, wat is/was dat dan?

Wie nu door het plaatsje Kelmis in België rijdt zou het waarschijnlijk een gat van niks vinden (a la Tecklenburg) wat je waarschijnlijk alleen voorbij hoort komen bij verkeersinformatie op de radio! Maar dit plaatsje was vroeger een eigen land (en het gebied eromheen)! Bij het plaatsje ligt namelijk een oude zinkmijn en je kunt in Kelmis ook dar nog sporen van terugvinden! Deze mijn was zo belangrijk dat er na de val van Napoleon in 1813 veel gesteggel om was! In 1814 gingen de Europese mogendheden rond de tafel zitten in Wenen om de chaos die Napoleon in Europa had veroorzaakt te repareren en daarbij werden ook nieuwe grenzen getrokken. Maar een onenigheidje ontstond over een zinkmijn in het huidige België (die in Kelmis, weet je nog!) in het dicht bij Aken gelegen Moresnet, die wilde Pruisen graag hebben, maar Nederland gaf echt geen haarbreed toe omdat de mijn belangrijk was voor beide landen hun economie, maar ook weer niet zo belangrijk dat hierdoor de onderhandelingen te lang opgehouden zouden worden, vonden beide partijen. Dus kwam men tot de conclusie dat de mijn eens Neutraal Gebied moest worden en TADAA het “land” Neutraal Moresnet was geboren! Er werd een driehoek getekend waarvan de verbindingsweg tussen Aken en Luik de basis vormde. Rechts van de driehoek lag Pruisen (nu Duitsland) en links Nederland (nu België) en in de driehoek lag de mijn met het dorpje Kelmis. Probleem opgelost en het gedoe ging weer verder over andere grenzen! (Was mijn zoektocht naar een pluche van Kirito maar zo makkelijk!)

In 1830 hadden de Belgen genoeg van de politiek van Willem I (Belgische Opstand) en scheidden zich af, maar vergaten daarbij Kelmis! Bovendien zou er dan ook met Pruisen onderhandeld moeten worden en daar had België geen tijd voor/geen zin in! Kelmis bleef dus neutraal en nu onder toezicht van België in plaats van Nederland en natuurlijk Duitsland, maar de bewonders merkten er niets van! Die bleven kalm onder het gedoe in de omliggende landen en het gebied bleef neutraal tot 1920, na WOI, toen het bij België werd ingelijfd als onderdeel van het Verdrag van Versailles!

Omdat het een neutraal gebied was had het eigen bestuurders, een eigen douane, enzovoorts, en hadden de bewoners geen nationaliteit en paspoort, dat maakte reizen wel moeilijk! Omdat je (buiten de bevriende grenslanden) nergens heen kon, ook had het staatje een eigen belastingsysteem; wat geen BTW kende, waardoor dingen goedkoper waren dan in de omliggende landen en werden er geen accijnzen geheven, wat tot hevige smokkel leidde. Ook wilden de inwoners van Neutraal Moresnet een tijdje eigen onafhankelijkheid en werd er zelfs een eigen postdienst opgericht en postzegels gedrukt, tot dit door de Duitsers en Belgen een halt toe werd geroepen! Het had geen werkeloosheid, een uitstekend sociaal beleid, vanaf 1845 een leerplicht (want in dat jaar kwam er een school voor de kinderen in het “landje”) en allerlei andere dingen die nu in de meeste landen van Europa heel normaal zijn, maar in de 19de en begin 20e eeuw eeuw nog uitzonderlijk waren! Er waren zelfs plannen om van Neutraal Moresnet een gokparadijs te maken! Een soort Europees Las Vegas zo je wilt , en er werd zelfs een casino Cercle de Chasse in een luxehotel, Bergerhoff, opgericht! Maar dat was van korte duur omdat de Belgen en Duitsers (politie) het casino binnenvielen en sloten het casino!

Maar waar Neutraal Moresnet misschien (blijkbaar) het bekendst om staat is dat het de plek is waar de introductie van Esperanto het best gelukt is! Er werd zelfs een heel volkslied geschreven in het Esperanto en het standje heette ook een tijdje Amikejo, wat in het Esperanto “vriendenplaats” betekent! Het Esperanto sloeg goed aan en zo’n 4% van de inwoners beheerste de kunsttaal! Wat best veel was! Helaas is dat nooit echt wat geworden vanwege de tegenwerking van de Pruisen/Duitsers, die de controle op het landje wilden behouden!

Helaas kon dit “land” niet voor eeuwig bestaan en werd het in 1920, al gevolg van het Verdrag van Versailles, ingelijfd door België, hoewel het nog steeds voorkomt in mijn fictieverhalen, ook al spelen die zich af in het heden, ach ja, in fantasiewerelden kun je alles weer tot leven wekken! Hoeveel verzinverhalen (van anderen) zijn er niet waarin beroemde historische figuren in het heden komen?

Maar het is en blijft een wonderlijk stukje geschiedenis, dat Neutraal Moresnet! En, omdat jullie het zo graag willen, een foto van Ash, mijn knuffel!

Bronnen die ik voor dit stukje heb gebruikt zijn: DBNL, Geschiedenis.nl en Wikipedia

Fijne dag verder,

Lucas

P.S. Normaliter mag ik 2 knuffels meenemen! Maar vandaag heb ik er gewoon vier meegenomen! Nou waarom? Omdat het kan! En omdat mijn ouders het niet merkten toen ik er vanmorgen vier meenam! Oh ja, ik ga zometeen carpacciosalade maken!